Plastic Currency Notes Update : देशातील चलनी नोटांबाबत मोठे अपडेट समोर आले आहे. लवकरच १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिक (पॉलिमर) नोटा बाजारात दिसण्याची शक्यता आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) प्रस्तावाला केंद्र सरकारने मंजुरी दिली असून, आता प्रायोगिक तत्त्वावर या नोटांची छपाई केली जाणार आहे.
१०० कोटी नोटांची होणार चाचणी
केंद्र सरकारच्या मंजुरीनंतर १० रुपयांच्या १०० कोटी आणि २० रुपयांच्या १०० कोटी अशा एकूण २०० कोटी पॉलिमर नोटा छापून त्यांची चाचणी घेण्यात येणार आहे. देशातील विविध हवामान आणि वापराच्या परिस्थितीत या नोटा किती टिकाऊ ठरतात, याची तपासणी या पायलट प्रकल्पातून केली जाईल. त्यानंतरच मोठ्या प्रमाणावर या नोटा चलनात आणण्याबाबत अंतिम निर्णय घेतला जाणार आहे.
अर्थ मंत्रालयाची माहिती
लोकसभेत लेखी उत्तर देताना केंद्रीय अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी सांगितले की, अर्थ मंत्रालयाने RBI च्या प्रस्तावाला मंजुरी दिली आहे. हा सध्या केवळ पायलट प्रकल्प असून, चाचणी यशस्वी झाल्यानंतर पुढील निर्णय घेतला जाईल.
पॉलिमर नोटांचे फायदे काय?
RBI च्या माहितीनुसार, पॉलिमर नोटा पारंपरिक कागदी नोटांपेक्षा अधिक मजबूत आणि टिकाऊ असतात. त्या लवकर फाटत किंवा खराब होत नाहीत. त्यामुळे त्यांचे आयुष्य जास्त असून, नवीन नोटा वारंवार छापण्याची गरज कमी होऊ शकते. ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, न्यूझीलंडसह अनेक देशांमध्ये अशा नोटांचा यशस्वी वापर सुरू आहे.
कागदी नोटा बंद होणार का?
सरकारने स्पष्ट केले आहे की, प्लास्टिकच्या नोटा चलनात आल्या तरी विद्यमान कागदी नोटा तातडीने बंद केल्या जाणार नाहीत. ट्रायल यशस्वी झाल्यास दोन्ही प्रकारच्या नोटा एकाच वेळी चलनात वापरात राहतील.
डिजिटल पेमेंटवर होणार का परिणाम?
सरकारच्या म्हणण्यानुसार, प्लास्टिकच्या नोटा बाजारात आल्याने डिजिटल व्यवहारांवर नेमका काय परिणाम होईल, याबाबत सध्या कोणताही निष्कर्ष काढता येणार नाही. RBI चे मत आहे की, रोख व्यवहार आणि डिजिटल पेमेंट हे एकमेकांचे पूरक आहेत. त्यामुळे UPI, कार्ड आणि ऑनलाइन व्यवहारांसोबत रोख व्यवहारालाही भविष्यात महत्त्व कायम राहणार आहे.
चलन व्यवस्थेत होऊ शकतो मोठा बदल
पॉलिमर नोटांची चाचणी यशस्वी ठरल्यास भारताच्या चलन व्यवस्थेत महत्त्वाचा बदल होऊ शकतो. अधिक टिकाऊ नोटांमुळे चलनी नोटांचे आयुष्य वाढेल, खराब नोटांची संख्या कमी होईल आणि नवीन नोटा छापण्यावरील खर्चातही बचत होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.