मुंबई : Employees’ Pension Scheme : EPFO अंतर्गत नोकरी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी पेन्शनचा हिशोब समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. दर महिन्याला पगारातून PFची रक्कम जमा केली जाते. त्यातील काही हिस्सा Employees’ Pension Scheme (EPS) मध्ये जातो. त्यामुळे पात्र कर्मचाऱ्यांना निवृत्तीनंतर मासिक पेन्शन मिळते.
मात्र निवृत्तीनंतर नेमकी किती पेन्शन मिळणार, याबाबत अनेक कर्मचाऱ्यांना माहिती नसते. समजा एखाद्या कर्मचाऱ्याची पेन्शनबल सॅलरी ₹13 हजार आहे आणि त्याने 20 वर्षांची पात्र सेवा पूर्ण केली आहे. तर EPSच्या नियमानुसार पेन्शनचा अंदाज कसा काढला जातो, हे जाणून घेऊया.
EPS पेन्शनचा हिशोब कसा केला जातो?
EPS पेन्शनची गणना सामान्यतः पुढील सूत्रानुसार केली जाते.
मासिक पेन्शन = पेन्शनबल सॅलरी × पेन्शनेबल सर्व्हिस ÷ 70
20 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त पात्र सेवा असलेल्या सदस्यांसाठी लागू सेवा-वेटेजचा विचार केल्यास उदाहरणातील हिशोब पुढीलप्रमाणे होतो.
┌──────────────────────────────┐ │ EPS पेन्शन हिशोब │ ├──────────────────────────────┤ │ पेन्शनबल सॅलरी : ₹13,000 │ │ पात्र सेवा : 20 वर्षे │ │ अतिरिक्त सेवा-वेटेज : 2 वर्षे │ │ गणनेसाठी सेवा : 22 वर्षे │ │ सूत्र : ₹13,000 × 22 ÷ 70 │ │ अंदाजे पेन्शन : ₹4,086/महिना │ └──────────────────────────────┘
म्हणजेच, ₹13 हजार पेन्शनबल सॅलरी आणि 20 वर्षांची पात्र सेवा गृहीत धरल्यास, लागू सेवा-वेटेज धरून अंदाजे ₹4,086 मासिक EPS पेन्शन येऊ शकते.
20 वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्यांसाठी महत्त्वाची बाब
EPSमध्ये 20 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त पात्र सेवा पूर्ण करणाऱ्या सदस्यांसाठी अतिरिक्त सेवा-वेटेजची तरतूद महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे 20 वर्षांची सेवा पूर्ण करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या पेन्शन गणनेवर याचा परिणाम होऊ शकतो.
मात्र प्रत्यक्ष पेन्शन ठरवताना कर्मचाऱ्याची पात्र सेवा, पेन्शनबल सॅलरी आणि EPFOच्या नोंदी तपासल्या जातात.
पेन्शनबल सॅलरी म्हणजे काय?
पेन्शनची गणना करताना कर्मचाऱ्याचा हातात येणारा संपूर्ण पगार थेट ग्राह्य धरला जात नाही. पेन्शनबल सॅलरी हा पेन्शन गणनेतील महत्त्वाचा घटक आहे.
EPFOच्या माहितीनुसार पेन्शनबल सॅलरी ठरवताना साधारणपणे निवृत्तीपूर्वीच्या शेवटच्या 60 महिन्यांच्या सरासरी वेतनाचा विचार केला जातो.
त्यामुळे एखाद्या कर्मचाऱ्याचा सध्याचा पगार ₹13 हजार असला, तरी अंतिम पेन्शनची रक्कम EPFOच्या नियमांनुसार ग्राह्य ठरणाऱ्या पेन्शनबल सॅलरीवर अवलंबून असेल.
10 वर्षांची सेवा का महत्त्वाची? Employees’ Pension Scheme
EPS अंतर्गत मासिक पेन्शनसाठी सामान्यतः किमान 10 वर्षांची पात्र सेवा आवश्यक असते. त्यामुळे EPFO सदस्यांनी आपल्या सर्व्हिस हिस्ट्रीची माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
सेवा कालावधी वाढल्याने पेन्शनच्या गणनेतील पेन्शनेबल सर्व्हिसचा आकडाही वाढतो. त्यामुळे दीर्घकाळ EPSमध्ये योगदान देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना त्याचा फायदा होऊ शकतो.
प्रत्यक्ष पेन्शन किती मिळेल? Employees’ Pension Scheme
वरील उदाहरणात ₹13,000 पेन्शनबल सॅलरी आणि 20 वर्षांची पात्र सेवा गृहीत धरली आहे. त्यानुसार लागू सेवा-वेटेज धरून अंदाजे ₹4,086 मासिक पेन्शन येते.
मात्र हा केवळ उदाहरणावर आधारित हिशोब आहे. प्रत्यक्ष पेन्शनची रक्कम ठरवताना EPFOच्या अधिकृत नोंदी, पात्र सेवा, पेन्शनबल सॅलरी आणि त्या वेळी लागू असलेले नियम विचारात घेतले जातात.
┌──────────────────────────────┐ │ थोडक्यात │ ├──────────────────────────────┤ │ पगार/पेन्शनबल सॅलरी : ₹13,000 │ │ सेवा : 20 वर्षे │ │ गणनेसाठी सेवा : 22 वर्षे │ │ अंदाजे EPS पेन्शन : ₹4,086 │ └──────────────────────────────┘
महत्त्वाचे : वरील रक्कम उदाहरणावर आधारित आहे. प्रत्येक कर्मचाऱ्याची अंतिम पेन्शन रक्कम त्याच्या EPFO रेकॉर्ड आणि लागू नियमांनुसार वेगळी असू शकते.