Created by satish :- 24 January 2026
Budget 2026 news :- दरवर्षी, अर्थसंकल्पापूर्वी, देशाच्या आर्थिक आरोग्याचा व्यापक आढावा घेणारा एक दस्तऐवज प्रसिद्ध केला जातो. त्याला आर्थिक सर्वेक्षण म्हणतात. अर्थसंकल्पाच्या एक दिवस आधी संसदेत सादर केलेला हा सर्वेक्षण अर्थ मंत्रालयाकडून तयार केला जातो. तो देशाचा “आर्थिक अहवाल कार्ड” मानला जातो.
२०२६ च्या अर्थसंकल्पापूर्वी येणारा या वर्षीचा आर्थिक सर्वेक्षण विशेष आहे. खरंच, हा अहवाल अशा वेळी सादर केला जात आहे जेव्हा जग व्यापार युद्धे, भू-राजकीय तणाव आणि मंदावलेल्या जागतिक अर्थव्यवस्थेने त्रस्त आहे.
🔵आर्थिक सर्वेक्षण काय प्रकट करते?
आर्थिक सर्वेक्षण गेल्या वर्षाच्या आर्थिक परिस्थितीचा सर्वसमावेशक लेखाजोखा प्रदान करते. ते जीडीपी वाढ, महागाई, रोजगार, गुंतवणूक, कर संकलन, सरकारी खर्च आणि कृषी, उत्पादन आणि सेवा यासारख्या विविध क्षेत्रांच्या कामगिरीचे विश्लेषण करते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ते अर्थव्यवस्थेच्या कामगिरीचा, कोणत्या क्षेत्रांनी चांगली कामगिरी केली आणि सरकारने कुठे अधिक लक्ष केंद्रित करण्याची आवश्यकता आहे याचा स्नॅपशॉट प्रदान करते.
🔴ते कोण तयार करते?
हे भारत सरकारच्या अर्थ मंत्रालयाच्या आर्थिक विभागाद्वारे तयार केले जाते. त्याची देखरेख आणि एकूण जबाबदारी मुख्य आर्थिक सल्लागार (सीईए) यांच्यावर आहे. सध्या ही जबाबदारी डॉ. व्ही. अनंत नागेश्वरन यांच्याकडे आहे.
⭕हे सर्वेक्षण सरकारच्या आर्थिक विचारसरणीचे देखील प्रतिबिंबित करते.
आर्थिक सर्वेक्षण हे केवळ आकडेवारीचा संग्रह नाही तर ते सरकारच्या आर्थिक विचारसरणीचे देखील प्रतिबिंबित करते. अलिकडच्या वर्षांत, या सर्वेक्षणात सुधारणा, नियंत्रणमुक्ती, खाजगी गुंतवणूक आणि रोजगार निर्मितीवर भर देण्यात आला आहे. असे मानले जाते की २०२६ च्या अर्थसंकल्पापूर्वी प्रसिद्ध होणारा हा सर्वेक्षण व्यापार युद्धांचा परिणाम, पुरवठा साखळीतील बदल आणि ‘मेक इन इंडिया’ यासारख्या मुद्द्यांवर देखील लक्ष केंद्रित करेल.
🔵या सर्वेक्षणातून अर्थसंकल्पाची दिशा निश्चित होईल
एकंदरीत, आर्थिक सर्वेक्षणातून २०२६ च्या अर्थसंकल्पाची दिशा निश्चित केली जाईल. सरकार कोणत्या क्षेत्रांना लक्ष्य करण्याची योजना आखत आहे आणि येत्या वर्षात जनता, उद्योग आणि गुंतवणूकदारांनी काय अपेक्षा करावी हे त्यातून स्पष्ट होईल. म्हणूनच अर्थसंकल्पापूर्वी आर्थिक सर्वेक्षण काळजीपूर्वक वाचले जाते आणि समजून घेतले जाते.
